Waarom voel ik me verantwoordelijk voor hoe anderen zich voelen?

Wanneer de stemming van een ander iets met jou gaat doen

Sommige mensen voelen het snel wanneer er iets verandert in een ruimte of in een gesprek. Je merkt dat iemand stiller wordt. Je ziet een boze blik. Je hoort iets in de stem van de ander.

Op zichzelf is daar niets vreemds aan. We zijn nu eenmaal afgestemd op de mensen met wie we leven en werken. Zeker bij mensen die belangrijk voor ons zijn, merken we het wanneer er iets verandert.

Het wordt pas lastig wanneer je daar meteen iets mee moet.

Iemand is geïrriteerd en jij voelt spanning.

Iemand is teleurgesteld en jij krijgt een schuldgevoel.

Iemand trekt zich terug en jij vraagt je af wat je verkeerd hebt gedaan.

Voor je het weet ben je bezig met de ander, terwijl je misschien nog helemaal niet hebt stilgestaan bij wat er bij jou gebeurt.

Je gaat uitleggen. Je probeert het uit te praten. Je maakt het kleiner. Je past je aan. Niet altijd omdat je dat bewust wilt, maar omdat je graag wilt dat het weer goed is.

Dat kan heel betrokken voelen.

En dat is het soms ook.

De vraag is alleen: wanneer wordt betrokkenheid verantwoordelijkheid?

Betrokken zijn is iets anders dan verantwoordelijk zijn

Als iemand verdrietig is, kun je dat zien.

Je kunt luisteren. Je kunt vragen wat er speelt. Je kunt rekening houden met de ander. Misschien verandert het zelfs iets aan wat jij doet.

Dat is niet hetzelfde als verantwoordelijk zijn voor het gevoel van die ander.

Je kunt naast iemand zitten die verdrietig is zonder dat jij het verdriet hoeft weg te nemen.

En je kunt iemand teleurstellen zonder dat je iets verkeerd hebt gedaan.

Dat laatste kan lastig zijn.

We willen meestal niet dat iemand die we belangrijk vinden verdrietig, boos of teleurgesteld is. Dus als onze keuze zo’n reactie oproept, kan het heel logisch voelen om onze keuze opnieuw te bekijken.

Soms is dat ook terecht.

Als je iets hebt gedaan waarmee je iemand hebt geraakt, is het goed om naar je eigen aandeel te kijken. Je kunt luisteren, erkennen wat jouw gedrag heeft veroorzaakt en waar nodig iets herstellen.

Maar daar houdt jouw verantwoordelijkheid ook ergens op.

De ander heeft namelijk ook een eigen binnenwereld. Met eigen verwachtingen, overtuigingen, ervaringen en gevoelens.

Je kunt daar invloed op hebben.

Je kunt er alleen niet volledig over beschikken.

Waarom voelt het dan toch alsof het mijn schuld is?

Je kunt met je hoofd prima weten dat je niet verantwoordelijk bent voor wat een ander voelt en toch een knoop in je buik krijgen zodra iemand boos wordt.

Dat is het lastige.

Er kan van alles onder liggen.

Je hebt misschien geleerd om rekening te houden met anderen. Je wilt de sfeer graag goed houden. Je vindt het moeilijk wanneer iemand teleurgesteld is. Je bent gewend om jezelf aan te passen. Of je hebt weinig ruimte ervaren voor conflict en spanning.

Het kan ook simpelweg zijn dat je een groot verantwoordelijkheidsgevoel hebt.

Er is niet één verklaring die voor iedereen klopt.

Wat wel interessant is, is wat er op zo’n moment gebeurt.

Stel dat iemand boos op je wordt. Je voelt spanning en probeert uit te leggen wat je bedoelde. Je geeft misschien toe, ook al sta je eigenlijk nog achter je keuze. De ander wordt rustiger en jij voelt de spanning afnemen.

Dat werkt.

Voor even.

En juist daardoor kan het een gewoonte worden.

Je leert als het ware: als de ander zich niet goed voelt, moet ik iets doen.

Dat hoeft helemaal niet bewust te gebeuren.

Je doet wat je gewend bent.

Je lichaam reageert vaak al voordat je weet wat er aan de hand is

Je kunt tegen jezelf zeggen dat je rustig moet blijven. Dat je niets hoeft op te lossen. Dat de boosheid van de ander niet van jou is.

Maar ondertussen kan je buik zich al aanspannen.

Je ademhaling verandert. Je schouders trekken omhoog. Je voelt druk op je borst. Je wordt onrustig of juist heel stil.

Dat gebeurt soms voordat je überhaupt hebt bedacht wat je ervan vindt.

Je lichaam reageert op spanning in het contact. Zeker wanneer een relatie voor jou belangrijk is, kan een verandering in de ander behoorlijk binnenkomen.

Daarom helpt het niet altijd om jezelf alleen maar toe te spreken.

Je kunt weten dat je geen schuld hebt en toch de neiging voelen om het goed te maken.

Daar kun je iets mee.

Niet door jezelf te dwingen om niets te doen, maar door eerst even op te merken wat er gebeurt.

Mijn ademhaling verandert.

Ik voel spanning in mijn buik.

Ik wil nu heel graag uitleggen waarom ik dit heb gedaan.

Dat is vaak interessanter dan meteen bepalen wat je moet doen.

Je hoeft niet eerst te weten waar je reactie vandaan komt om hem op te merken.

Als je jezelf steeds gaat aanpassen

Wanneer je vaak bezig bent met hoe het met anderen gaat, kan je eigen stem op de achtergrond raken.

Je weet goed wat een ander nodig heeft.

Maar weet je ook wat jij nodig hebt?

Je zegt ja terwijl je nee voelt. Je stelt iets uit omdat iemand anders daar misschien moeite mee heeft. Je houdt je mening voor je om gedoe te voorkomen.

En achteraf denk je:

Waarom heb ik eigenlijk ja gezegd?

Dat kan zich langzaam opstapelen.

Niet alleen in grote keuzes. Juist in de kleine dingen van alledag.

Wat wil ik vanavond doen?

Waar heb ik behoefte aan?

Wil ik dit gesprek nog voeren?

Kan ik dit er nu bij hebben?

Als je gewend bent om eerst te kijken hoe het met de ander gaat, zijn dat soms verrassend moeilijke vragen.

Je kunt dan zelfs gaan twijfelen aan je eigen keuze zodra iemand anders daar iets van vindt.

Dat is een signaal om serieus te nemen.

Niet omdat je altijd voor jezelf moet kiezen.

Wel omdat er ruimte moet blijven voor jouw kant van de relatie.

De ander mag iets van jouw keuze vinden

Je kunt een grens stellen en iemand daarmee teleurstellen.

Je kunt eerlijk zeggen wat je nodig hebt en merken dat de ander daar niet blij mee is.

Je kunt een keuze maken die iemand niet begrijpt.

Dat hoort soms bij relaties.

De ander hoeft jouw keuze niet prettig te vinden om hem toch te mogen respecteren. En jij hoeft je keuze niet terug te nemen alleen omdat de ander er een moeilijk gevoel bij heeft.

Je kunt bijvoorbeeld zeggen:

“Ik snap dat je hiervan baalt. Toch blijft dit voor mij de juiste keuze.”

Daar zit geen afwijzing in.

Je erkent wat het met de ander doet en blijft tegelijkertijd staan voor wat voor jou klopt.

Dat kan ongemakkelijk voelen.

Zeker als je gewend bent om de spanning snel weg te nemen.

Maar niet iedere spanning hoeft opgelost te worden.

Soms mag iemand gewoon even teleurgesteld zijn.

En soms mag jij dat verdragen zonder meteen iets aan jezelf te veranderen.

Waar ligt jouw verantwoordelijkheid?

Het helpt om het niet groter te maken dan het is.

Je bent verantwoordelijk voor wat je doet en hoe je iemand behandelt.

Als je iets belooft, is het aan jou om daar zorgvuldig mee om te gaan. Als je iemand onnodig hard raakt, kun je daar iets mee. Als je een grens wilt stellen, kun je kijken hoe je dat doet.

Maar je bent niet verantwoordelijk voor iedere gedachte of emotie die daarna bij de ander ontstaat.

Iemand kan jouw woorden anders opvatten dan jij ze bedoelde.

Iemand kan teleurgesteld zijn over een keuze die voor jou belangrijk is.

Iemand kan boos worden omdat je een grens stelt.

Dat betekent niet automatisch dat jij iets verkeerd hebt gedaan.

Tegelijkertijd werkt het ook andersom.

Je kunt niet alles afschuiven op de ander met “dat is jouw gevoel”.

Als jouw gedrag iemand raakt, is het goed om daar eerlijk naar te kijken.

Het gaat dus niet om een harde scheidslijn.

Het gaat om leren onderscheiden.

Wat heb ik gedaan? Wat hoort bij mij? En wat gebeurt er vervolgens bij de ander?

Verbonden blijven zonder jezelf kwijt te raken

Misschien is dat uiteindelijk de moeilijkste oefening.

Niet minder geven om de ander.

Niet harder worden.

Niet jezelf afsluiten zodra iemand iets voelt.

Maar leren om twee dingen tegelijk vast te houden.

Ik zie dat dit iets met jou doet.

En:

Ik hoef mezelf daarom niet kwijt te raken.

Je kunt luisteren zonder het over te nemen.

Je kunt rekening houden met iemand zonder al je eigen ruimte weg te geven.

Je kunt iemand begrijpen en toch een andere keuze maken.

Je kunt dichtbij blijven en tegelijkertijd voelen waar jouw grens ligt.

Dat is de plek waar verbondenheid en autonomie elkaar raken.

Niet: ik kies voor jou of voor mezelf.

Maar: jij mag er zijn, en ik ook.

Even voelen wat er van jou is

Denk eens aan iemand bij wie je snel verantwoordelijkheid voelt voor de sfeer.

Misschien iemand die boos kan worden. Of iemand die snel teleurgesteld is.

Haal die persoon even voor je.

En merk op wat er in je lichaam gebeurt bij de gedachte dat deze persoon niet tevreden met je is.

Wat gebeurt er met je adem?

Waar voel je spanning?

Krijg je de neiging om iets uit te leggen, goed te maken of terug te nemen?

Vraag jezelf dan:

Wat probeer ik op dit moment te herstellen?

En daarna:

Is dat werkelijk iets waar ik verantwoordelijkheid voor draag?

Je hoeft daar niet meteen een antwoord op te hebben.

Blijf er gewoon even bij.

Een kleine stap voor vandaag

Wanneer je merkt dat iemand anders iets voelt en je meteen wilt reageren, wacht dan één ademhaling en vraag jezelf: wat is hier van mij?

Wat dit niet betekent

Minder verantwoordelijkheid voelen voor de emoties van anderen betekent niet dat je alleen aan jezelf moet denken.

Je kunt rekening houden met een ander.

Je kunt sorry zeggen.

Je kunt iets herstellen.

Je kunt luisteren als iemand geraakt is.

Het draait er niet om alle verantwoordelijkheid bij de ander te leggen.

Maar ook niet dat je alles automatisch naar jezelf toetrekt.

Je hoeft er ook niet voor te zorgen dat iedereen zich goed voelt voordat jij een keuze maakt.